Historicus en veganist Dirk-Jan Verdonk: “We zijn sociale gewoontedieren. We eten wat een ander eet.”

Biggetjes op stro

Zijn liefde voor dieren ontstond al in zijn kindertijd.”Zolang ik me kan herinneren, heb ik iets met dieren. Vriendjes hadden interesse in auto’s, maar ik wist alles van dieren.” Toch benoemt hij een aantal momenten, die de weg naar het dierenactivisme op latere leeftijd faciliteerden. Zo had een oom van hem een varkensbedrijf in Oost-Groningen. “De biggetjes lagen op stro en de zeugen mochten in de boomgaard afgevallen appels eten; ze hadden het relatief goed. Maar ‘s avonds kreeg ik een kotelet op mijn bord en had toen een soort van kortsluiting. Uiteindelijk besloot ik geen vlees meer te eten.”

Een ander moment was toen hij met zijn moeder een voorstelling zag van een theatergroep over legbatterijen in het dorp waar ze woonden. De theatergroep was ingehuurd door Lekker Dier, de voorloper van Wakker Dier. “Ik was geschrokken dat mensen zo gemeen konden zijn. Dat maakte behoorlijk indruk op me.”

Niet voorbijgaand

Hij werd vegetariër en besloot na de middelbare school in Amsterdam en York te studeren. Daarna verdiepte hij zich als promovendus aan de Universiteit Utrecht in het vegetarisme. Hij deed historisch onderzoek naar het vegetarisme, waarna hij promoveerde met zijn proefschrift ‘Het dierloze gerecht’.

Na zich gestort te hebben op de geschiedenis ervan, trekt hij een aantal conclusies. “Het vegetarisme is geen voorbijgaand modeverschijnsel. Het is iets dat blijft. Het kent wel pieken en dalen.”

Een andere conclusie is dat vegetarisme in de eerste decennia van de twintigste eeuw best succesvol is geworden. “In eerste instantie vooral bij anarchisten, progressievellingen en vrijzinnige denkers.” De crisis van de jaren 30 en de Tweede wereldoorlog zorgden echter voor een grotere terugslag. Vanaf de jaren 1960 begon het weer te groeien. En is inmiddels mainstream geworden. “Dat zie je ook aan het aanbod in de supermarkten. Consumenten maken zich de laatste jaren druk om het klimaat en het welzijn van dieren. En dat heeft zijn weerslag op hun eetgedrag.”

Volgens Verdonk is het (dierlijk) eetgedrag van consumenten moeilijk om te buigen. “Een groot struikelblok is dat we sociale gewoontedieren zijn. We eten wat anderen eten.” Daarnaast willen mensen niet in hun identiteit aangetast worden. Dat voelen sommigen als hun vlees wordt afgepakt. Want dat is onderdeel van hun identiteit.” Maar dat betekent niet dat er niets verandert. In de jaren 1950 heerste sterk het geloof dat je niet zonder vlees en zuivel kón. ‘Melk moet’ was letterlijk een reclameslogan. Dat geloof bestaat nog steeds, maar is een stuk kleiner geworden.’.

Veganisme

Pas in zijn studententijd hoorde hij van een bevriend stel over veganisme. “Ik kan me herinneren dat ik dacht ‘nee, dat gaat wel heel ver. Maar gezien de problemen met eieren en zuivel kon ik om de logica niet heen. Toch duurde het jaren voordat hij veganist werd, in 2002, “Kaas vond ik zo lekker, daar helemaal afscheid van nemen kostte me tijd.”

Zijn er andere momenten geweest dat hij plantaardig eten lastig vond? “Het is soms moeilijk als je je in nieuw gezelschap begeeft. En twintig jaar geleden was buiten de deur eten best lastig. Zo was er in Amsterdam in die tijd een trendy restaurant waar ik een bord kreeg met enkel een pluk droge rucola. Een duidelijk statement van de kok dat vegans niet welkom waren. En in een restaurant op Marken werden we letterlijk het restaurant uitgejaagd na de vraag of de olijven waren gevuld met ansjovis. Dat is tegenwoordig toch moeilijk voor te stellen.”

Veganistisch aanbod

Wat vroeger ook lastig was dat je eerst onderzoek moest doen voordat je uit eten kon. Tegenwoordig kun je makkelijk het menu online opzoeken, maar destijds moest je opbellen of van restaurant naar restaurant lopen om de menukaart te bekijken. “Maar op veel plekken zijn er tegenwoordig vaak veganistische opties. Als positief voorbeeld noemt hij de Theefabriek in het Groningse dorpje Houwerzijl, waar hij woont. "Ze hebben een groot veganistisch aanbod. Er zijn allerlei veganistische sandwiches, muffins, taarten en soep. Een geweldige plek!"

Talloze onderzoeken laten de voordelen van plantaardig eten zien. “Met 1,5 graden opwarming van de aarde is dat duidelijk. We moeten toe naar andere voedingskeuzes”, stelt Verdonk. Hij is erg blij dat er steeds meer aandacht komt voor plantaardig eten. Ook bij voedingswetenschappers.”

Zijn toekomstbeeld? “We hebben als mens een keuze. We kunnen beslissen de kostbare natuur in stand te houden en aandacht te geven aan dierenwelzijn. Het zou mooi zijn als we in Nederland toe kunnen naar een verhouding van 80% plantaardig en 20% niet-plantaardig in 2040. Er zijn inmiddels genoeg goede, plantaardige alternatieven.”