Cortisol maakt je niet dik, maar dit wel

Wat is cortisol?

Cortisol is een hormoon dat je lichaam zelf maakt in de bijnieren (kleine orgaantjes boven op je nieren). Het wordt ook wel het stresshormoon genoemd. 

Wat doet cortisol en waarom is het belangrijk?

Cortisol is een soort regelaar en helper in je lichaam:

• Geeft energie: het zorgt ervoor dat je lichaam genoeg suiker (glucose) in je bloed heeft. Dat is belangrijk, want je hersenen en spieren hebben dat nodig om goed te werken. 


• Helpt bij stress: als je stress hebt (bijvoorbeeld ziekte, angst of een ongeluk), maakt je lichaam extra cortisol. Dat helpt je om de situatie aan te gaan. 


• Houdt je bloeddruk op peil: cortisol helpt je bloedvaten om goed te reageren.


• Zorgt voor een dag-nachtritme: ’s Ochtends heb je veel cortisol zodat je wakker wordt en energie hebt. ’s Avonds is het laag zodat je kunt ontspannen en slapen. 


• Regelt energiegebruik: het helpt vetten en eiwitten om te zetten in energie als dat nodig is. 

Cortisol is dus onmisbaar voor je lichaam. Het helpt je om energie te hebben, met stress om te gaan en je lichaam in balans te houden (homeostase). Zonder cortisol zou je lichaam niet goed kunnen functioneren, vooral niet in situaties waarin aanpassing en herstel nodig zijn.

Wanneer het wel een probleem wordt

Een beetje cortisol is dus heel belangrijk, maar problemen ontstaan wanneer het hormoon langdurig verhoogd blijft. Dan kan bijvoorbeeld gebeuren bij chronische stress, ziekte of door medicatie. Op de korte termijn is cortisol nuttig, maar bij langdurige verhoogde waarden kan het bijdragen aan klachten zoals:

• Een verminderde afweer


• Minder sterke botten en spieren


• Invloed op je hart, zenuwen en spijsvertering

Deze klachten ontstaan vooral wanneer het lichaam langdurig onder druk staat en onvoldoende herstelt. Bij normale, tijdelijke stress herstelt het hormoonsysteem zich meestal vanzelf. 

“Cortisol maakt dik” – hoe zit dat?

Online hoor je vaak dat cortisol je dik maakt of zorgt voor een “cortisol face”. In werkelijkheid gebeurt dit alleen bij extreem hoge en langdurige waarden, meestal door een medische oorzaak zoals het Cushing-syndroom of langdurig gebruik van medicatie met cortisol. 

In zulke gevallen kunnen duidelijke lichamelijke veranderingen optreden, zoals vetopslag rond de buik en nek, een ronder gezicht en spierzwakte. Dit zijn medische situaties en geen normale reactie op een drukke week of alledaagse stress.  

Bij stress in het dagelijks leven is gewichtstoename meestal niet het gevolg van cortisol zelf, maar van indirecte factoren zoals slechter slapen, minder bewegen, vaker snacken of minder structuur in eetmomenten. Het lichaam blijft bij de meeste mensen in dit geval goed in staat om het hormoonsysteem te regelen, maar gedrag en leefstijl kunnen wél bijdragen aan ongewenste gewichtstoename.  

Belangrijke meenemer

Cortisol is geen vijand, maar een belangrijk hormoon. Het helpt je lichaam om te overleven, presteren en aan te passen. Alleen bij extreem en langdurig hoge waarden ontstaan de klachten waar je online vaak over leest. 

Voor de meeste mensen geldt: stress en cortisol zijn niet het probleem. Gebrek aan herstel wel. Zorg daarom voor:

• Voldoende slaap


• Regelmatige beweging, met genoeg rust 


• Voldoende en regelmatige voeding


• Echte ontspanningsmomenten


• Het beperken van langdurige stress waar mogelijk